ضرورت مداخلات پیشگیری در محیط های کاری

یکی از موانع عمده تحقق هدف های یک سازمان، وجود مشکلات مختلف در زمینه سلامت روان کارکنان است. عدم آسایش روانشناختی در میان کارکنان می تواند اثرات ناخوشایندی بر عملکرد سازمان گذارده و یا شرایطی را بوجود آورد که سازمان بسیاری از نیروهای کارآمد خود را از دست بدهد. از آنجایی که اغلب کارکنان هر سازمان یک سوم اوقات شبانه روز خود را در محیط کار می گذرانند، عدم آسایش روانشناختی و سلامت روان آنان می تواند بسیاری از عملکردهای آنان ازجمله تصمیم گیری و برنامه ریزی، برقراری ارتباط مؤثر با دیگران، اجرای اثربخش امور کاری و درنهایت کارایی و بهره وری سازمان را دچار مشکل سازد. بنابراین شناخت وضعیت سلامت کارکنان و تلاش در جهت ارتقای این حوزه در روند موفقیت هرسازمان سهم اساسی و تأثیرگذار دارد.

بر اساس گزارش موسسه ملی سوء مصرف مواد آمریکا نزدیک به هفتاد درصد مصرف کننده های غیرقانونی مواد مخدر، به نوعی در استخدام سازمان ها، ادارات و صنایع بخش دولتی و خصوصی هستند. این افراد مشکلات مرتبط با مصرف مواد خود را به محیط کار آورده، باعث افت تولید، افزایش غیبت ها، افزایش حوادث کاری و آسیب ها میشوند. گرچه محیط کار از نیم قرن گذشته در زمینه سوء مصرف مواد مخدر مورد توجه فزاینده ای قرار داشته ولی طی دهه اخیر پژوهشهای بیشتری در خصوص پیشگیری اولیه از سوءمصرف مواد مخدر در محیط کار صورت گرفته است.

فران (Frone – 2003) با مرور پژوهش های انجام شده، پنج ویژگی محیط کار را تشخیص داد که با سوءمصرف مواد ارتباط دارد؛ فرهنگ سازمانی و شغلی، کنترل یا هنجارهای اجتماعی، از خود بیگانگی کارکنان، استرس های شغلی و دسترسی به مواد. والش و همکاران (1993) سه نوع نظریه را مطرح کرده اند که سوء مصرف مواد را در محیط کار توضیح می دهند.

  1. تئوری های فرهنگی که دلیل مصرف کارکنان در محیط کار را پذیرش و حمایت خرده فرهنگ های موجود در محیط کار از مصرف مواد می داند. محیط های شغلی وجود دارند که نه تنها مصرف مواد را منع نمی کنند بلکه به نوعی فشار گروهی برای مصرف آن وجود دارد.
  2. تئوری های طرح ریزی شغلی که اعتقاد دارند ویژگی های موقعیت و شرایط استرسی است که میتواند باعث افزایش سوء مصرف شود. کار کردن در شرایط نامناسب و پر استرس می تواند گرایش به سوء مصرف مواد را افزایش دهد.
  3. تئوری های روانی- اجتماعی که بر این باورند مصرف کنندگان مواد مخدر مشاغلی را انتخاب میکنند که اعتیاد آنها کمتر جلب توجه کند.

 

در پژوهش های موجود دلایل متعددی برای انجام اقدامات پیشگیرانه در محیط کار فهرست شده است ولی با یک جمع بندی اجمالی می توان آنها را در سه حیطه خلاصه کرد که عبارتند از؛

  • اکثر مصرف کنندگان غیرقانونی به نوعی در استخدام سازمان های دولتی و غیر دولتی بوده و مشغول کار هستند. لذا به دلیل بالا بودن شیوع اعتیاد در بین نیروی کار، گروه هدف مناسبی برای اجرای مداخلات پیشگیرانه به حساب می آیند.
  • سوء مصرف مواد، اثرات منفی زیادی بر سلامت فرد شاغل، امنیت و بازده کاری او دارد. بنابراین، به دلیل این که اعتیاد کارکنان در محیط کار هزینه های زیادی بر جامعه تحمیل می کند، به نظر می رسد که اجرای برنامه های پیشگیری از سوء مصرف مواد در محیط کار مقرون به صرفه و اقتصادی باشد.
  • محیط کار، مکان مناسبی برای ارایه اطلاعات مناسب به والدین برای پیشگیری از ابتلای فرزندان آنها به اعتیاد است. در واقع دسترسی به والدین در محیط کار امکان پذیرتر و سهل الوصل تر است

در سه زمینه فوق پژوهش هایی صورت گرفته که اختصاراً به نتایج برخی از آنها اشاره میشود:

  1. شیوع اعتیاد در بین نیروی کار: بیشتر مصرف کنندگان مواد مخدر، بزرگسالان شاغل هستند که بسیاری از آنها در نوجوانی سابقه مصرف نداشته اند. گرچه نرخ اعتیاد در بین جمعیت های خاصی (مثل خلاف کاران و افراد بیکار) بالاتر است اما داده های شیوع شناسی نشانگر این نکته هستند که هفتاد درصد مصرف کنندگان فعلی سنی بین 18 تا 49 سال داشته که به طور تمام وقت شاغل هستند. بعلاوه، 7/7 درصد شاغلین تمام وقت، مصرف کننده مواد مخدر هستند. این آمار نشان می دهد که بایستی اکثر مصرف کنندگان را در محیط های کاری جستجو کرد نه در مدارس یا خیابان ها . داده های یک پیمایش ملی خانوار در باره سوء مصرف مواد در آمریکا نشان می دهد که میزان شیوع مصرف مواد بر اساس متغیرهای سن، جنس، تحصیلات و نوع شغل انواع متفاوتی به خود می گیرد. مصرف مواد به احتمال زیاد در بین شاغلین جوان، مرد و دارای تحصیلات پایین بیشتر است. 5/13 درصد شاغلین 18 تا 25 سال مصرف کنندگان مواد مخدر هستند که چند برابر بیشتر از نرخ اعتیاد در بین جمعیت کلی است. 2/11 شاغلین با تحصیلات پایین، دارای سوء مصرف مواد هستند که 3-2 برابر میانگین کشوری است. در بین طبقات اصلی شغلی، درصد کسانی که در زمینه تهیه و سرو غذا کار می کنند (مثل آشپزها و پیش خدمت های رستوران) و کارگران ساختمانی که به مصرف مواد اعتیاد دارند(7/18 درصد و 1/14 درصد) دو برابر نرخ آن در بین جمعیت کلی است. نتایج ارزیابی سریع وضعیت مصرف مواد اعتیادآور در ایران روی 6 هزار نمونه تصادفی در سه حوزه مراکز درمانی اعم از دولتی و خصوصی (452 نفر)، زندان (387 نفر) و معتادان خیابانی (4 هزار و 91 نفر) نشان داد که بیشترین گروه سنی معتادان 25 تا 29 سال و پس از آن 30 تا 34 سال را تشکیل میدهد.  وضعیت شغلی معتادان نشان میدهد که 32 درصد معتادان کارگر هستند که این نشان دهنده ارتباط فعالیت سخت بدنی با گرایش به سمت مصرف مواد مخدر است. همچنین 11 درصد معتادان دارای شغل رانندگی هستند که از این میان 7 درصد راننده درون شهری و مابقی برون شهری هستند و 7 درصد در مشاغل خدماتی نیازمند به گذراندن دوره های دانشگاهی شاغل هستند. تقریباً 5/20 درصد معتادان بیکار هستند، 11 درصد معتادان از طریق خرید و فروش و حمل مواد مخدر مخارج زندگیشان را تأمین می کردند و  مهمتر از همه اینکه نزدیک به 68 درصد معتادان در سیستم اشتغال بوده و از طریق درآمدهای شغلی مخارج زندگیشان را تامین میکردند.  بنابر این، گرچه تلاش برای اجرای برنامه های پیشگیرانه در مدارس و از سنین کودکی ضروری است ولی آشکار است که عمده ترین توجه در برنامه ها بایستی متوجه جوانان 18 تا 35 سال باشد که درصد بالایی از آنها به عنوان نیروی کار در جامعه فعال هستند. به هر حال، بسیاری از مصرف کنندگان مواد مخدر تا قبل از پیوستن به جرگه نیروی کار، مصرف خود را آغاز نکرده اند. البته سن شروع می تواند گمراه کننده باشد، چرا که بسیاری از معتادین ممکن است در نوجوانی تجربه مصرف داشته باشند ولی تا قبل از بزرگسالی به یک مصرف کننده دائمی تبدیل نمیشوند. این داده ها بیشتر از روش خود گزارشی بدست آمده است. در حالی که نتایج پژوهشها درخصوص روش سنجش مصرف مواد در بین نیروی کار نشان میدهد که نرخ شیوع در روشهای ترکیبی (خود گزارشی و آزمایش ادرار) تقریبا 40 تا 50 درصد بیشتر از نرخ آن در روش خودگزارشی به تنهایی است .

 

  1. اثرات منفی و هزینه های سوء مصرف مواد در بین نیروی کار: یکی دیگر از دلایل واضح شرکت ها و سازمان ها برای فعالیت در زمینه پیشگیری از سوء مصرف مواد هزینه هایی است که اعتیاد کارکنان به دنبال دارد. شواهد زیادی وجود دارد که سوء مصرف مواد با سوانح، غیبت و کاهش بازده کاری مرتبط است. گرچه طبیعت این ارتباط روشن نیست و دقیقاً نمی توان گفت که بین سوء مصرف مواد و این قبیل مسایل رابطه علی وجود دارد، اما محققان نشان داده اند که سوء مصرف مواد در بین کارکنان با افزایش غیبت کاری و خسارت همراه است. همین طور مصرف مواد غیرقانونی با افزایش خطر حوادث و صدمات ارتباط دارد و نهایتاً این که سوء مصرف مواد با افزایش هزینه های درمانی و استفاده بیشتر از تسهیلات تامین اجتماعی مرتبط است.  در مجموع برآورد شده که هزینه ها و خسارت های ناشی از اعتیاد در محیط کار سالانه بالغ بر 100 میلیارد دلار می شود. همچنین شواهد حاکی از آن است که سوء مصرف مواد با افزایش استفاده از هزینه های بیمه پزشکی ارتباط دارد. تحلیل داده های ناشی از این تحقیقات نشان میدهد که سوء مصرف مواد، به طور بالقوه باعث افزایش هزینه های پزشکی می شود. براساس این یافته ها فقط 4/2 درصد کل هزینه های سیستم سلامت به سلامت رفتاری اختصاص دارد و از آن میان نیز، 2/4 درصد هزینه های مراقبت رفتاری مربوط به سوء مصرف مواد است که هزینه ای نسبتا پایین و غیرمعنادار است. گرچه، در همین مطالعه پی برده شده که شاغلین دارای مشکلات رفتاری هزینه های پزشکی بیشتر و عملکرد پایین تری دارند که هزینه های غیر مستقیم اعتیاد محسوب می شود. آمارهای غیررسمی در ایران نشان دهنده آن است که در کشور حداقل 2 میلیون مصرف کننده مواد افیونی وجود دارد.اگر هر مصرف کننده کننده روزانه بطور میانگین 000 ،5 تومان صرف مواد کند، در ایران روزانه 10 میلیارد تومان صرف مواد مخدر میشود و در سال کشور ما 500 ،3 میلیارد تومان یا تقریبا 4 میلیارد دلار مواد مخدر مصرف میکند. در جای دیگر اشاره شده است که معتادان ایرانی سالانه 15  درصد از درآمد نفتی کشور در شرایط عادی را صرف مواد مخدر میکنند . براساس آمارها، اعتیاد کارکنان و کارگران باعث 50 تا 80 درصد افت تولید و افزایش 30 درصدی هزینه های درمان و بالا رفتن خطرات و تلفات در محیط های صنعتی شده است و حدود 10 درصد معتادان گزارش میکنند که اولین بار مصرف مواد را در محل کار شروع کرده اند.

 

  1. دسترسی به والدین در محیط های کاری: دلیل سوم برای توجه به محیط کار در پیشگیری از اعتیاد دسترسی آسان به والدین در این گونه محیط هاست. والدین حداقل یک سوم زمان بیداری خود را در محیط کار می گذارند. در این مکان ها می توان والدین را آگاه کرد و آموزش های لازم را برای پیشگیری از اعتیاد فرزندانشان به آنها ارائه نمود. بعد از چند سال تمرکز تقریباً جامع بر روی تاثیر همسالان، اخیرا نقش والدین در فعالیت های پیشگیرانه بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. مطالعات نشان داده است که برنامه های مبتنی بر آموزش والدین و آموزش مهارت های خانوادگی که بر ارتقای ارتباط و پیوند مثبت والد-کودک متمرکز بوده اند باعث کاهش عوامل خطر در کودکان میشود. اکنون تحقیقات نشان میدهد که والدین از طریق سبکهای مدیریت خانوادگی اقتدارگرایانه، ارائه الگوی مثبت، و نگرش های سخت گیرانه نسبت به اعتیاد، می توانند اثراتی قوی بر جلوگیری از سوء مصرف مواد در بین فرزندانشان داشته باشند. این یافته ها باعث شکل گیری چندین نوع برنامه برای والدین شده است. در یک طرح شبه تجربی برای ارزیابی اثرات این برنامه های پیشگیرانه نشان داده شد والدینی که بیشتر در این برنامه ها شرکت کرده بودند تغییرات مثبت قابل مشاهده ای را گزارش کردند. افزایش رفتار مثبت کودکان، مقاومت در مقابل مصرف مواد، کاهش افسردگی، استرس و تحریک پذیری والدین از جمله این تغییرات بوده است. با این که اسنادی وجود ندارد که تایید کننده کارایی برنامه های محیط کار در بهبود مهارت های والدینی باشد، یعنی برنامه هایی که بچه ها را از مصرف مواد دور نگه دارد، ولی به نظر می رسد احتمالاً چنین برنامه هایی اثرات بالقوه ای برای ارائه پیام های پیشگیرانه به والدین شاغل در خصوص جلوگیری از سوء مصرف مواد فرزندان داشته باشد. برای بسیاری از والدین این سوال پیش می آید که آیا شرکت آنها در این گونه برنامه ها منطقی است یا خیر. همچنان بررسی های بیشتری برای مطالعه اثربخشی این گونه برنامه ها در حال پیگیری است. هر چقدر سازمان های بیشتری به اجرای این گونه برنامه ها بپردازند، داده های بیشتری برای انجام مطالعات نظام دار در خصوص اثربخشی آنها بدست می آید.

 

مقاله ی حاضر به قلم خانم دکتر سلیمانی نیا می باشد.

لازم به ذکر است که اگر در زمینه اعتیاد مشکل یا سوالی دارید، می توانید  با جستجو در سایت فراتاک و انتخاب درمانگری که در این زمینه تخصص و سابقه درمان کافی دارد، به صورت آنلاین  مشورت یا درمان دریافت نمایید. 

به اشتراک بگذارید:

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email
Share on print
Print
Share on telegram
Telegram

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. می‌توانید از نام دلخواه استفاده کنید. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مقالات مشابه

اعتباد

محیط های کاری و آسیب اعتیاد

امروزه کار، یکی از عناصر هویت افراد است. نظریه های مختلف روانشناسی کار کردن را یکی از اصول اساسی زندگی آدمی میدانند. نداشتن شغل میتواند

اگر شما یا دیگری در شرایط بحرانی قرار دارید به جای استفاده از سرویس فراتاک، با مرکز مداخله در بحران محل خود تماس بگیرید.

کلیه حقوق این سایت محفوظ و در اختیار فراتاک می‌باشد.

0
    لیست انتخاب‌های شما

    فراتاک برای تسهیل ارائه خدمات برای هموطنان عزیز داخل ایران امکان پرداخت ریالی ایجاد کرده است. برای استفاده از خدمات لطفا فرم زیر را پر کنید تا در اسرع وقت با شما تماس گرفته شود.