علامت های سایکوسوماتیک (روان- تنی) در کودکان

امروزه یکپارچگی میان جسم و ذهن و تعامل آنها با یکدیگر به اثبات رسیده است.  بسیار اندک اند دانشمندانی که تاثیر عوامل روانی و رفتاری بر سلامت جسمانی را قبول نداشته باشند. یکی از مهمترین جلوه های بارز این تعامل، بیماری های روان-تنی در کودکان است. بیماری های سایکوسوماتیک  روز به روز با صنعتی شدن جوامع به شیوع و بروز آنها افزوده میگردد. علامتهای بیماری های روان-تنی در کودکان، علائم بالینی تعریف میشوند که زیربنای آسیب شناختی ارگانیک ندارند. شیوع این مشکلات و علامتها بسته به سن، جنسیت، فرهنگ و مرحله تحولی افراد متفاوت است. در علت شناسی این علامتها نیز مطالعات مختلف به عوامل گوناگونی دست یافته اند، اما همچنان علت اصلی این اختلالات ناشناخته باقی مانده است.

علامتهای بیماری های روان-تنی در کودکان یکی از موضوعاتی است که در روانپزشکی کودک و نوجوان بسیار مورد غفلت واقع شده است. این در حالی است که شواهد بالینی و پژوهشی نشان میدهد این علامتها حدود 5 تا 10 درصد از مراجعه ها به مراکز طبی اطفال را شامل میشوند. در کودکان و نوجوانان اغلب با علامتهای جسمی متعدد روبرو هستیم. آنها در بسیار از موارد علت شناسی پزشکی مشخصی ندارند. در عین حال که شکایات روان- تنی وجود دارند، اما از لحاظ ساختاری یا آسیب شناسی طبی قابل تشخیص یا توجیه نیستند.

هر سنی و با هر شدتی

تحقیقات طولی نشان داده است که وقتی بیماری های روان-تنی در کودکان مورد توجه و درمان واقع نشود تا بزرگسالی دوام می یابد. این علائم تنها ممکن است از لحاظ شکل علامتها تغییر کنند اما ماهیت سایکوسوماتیک بودن آنها حفظ می شود. مشکلات روان- تنی در کودکان در هر سنی و با هر شدتی ممکن است رخ دهد. کودکان در بیان کلامی هیجانات یا احساساتشان توانمند نیستند. لذا بیشتر ممکن است که درماندگی روانی اجتماعی شان را به شیوه جسمی و ازطریق علامتهای بدنی ابراز کنند. شواهد نشان میدهد که حتی در کودکان قبل از سن مدرسه، آنهایی که علامتهای بدنی متعدد نشان میدهند مشکلات هیجانی و رفتاری بیشتری نسبت به سایر کودکان دارند. همچنین احتمال خطر بالاتری برای تجربه علامتهای بدنی شدیدتر و مشکلات روانشناختی جدی تر در نوجوانی یا بزرگسالی خواهند داشت. 

استرس

مطالعات نشان داده اند که در علت شناسی اولیه علامتهای سایکوسوماتیک، همواره ردپای درگیری با نوعی از استرس دیده می شود. استرس میتواند ناشی از محیط بیرونی و یا تعارضات درونی خود فرد باشد. همچنین بر اساس شواهد پژوهشی، وجود حمایت اجتماعی از سوی افراد خانواده، معلم یا دوستان می تواند احتمال بروز این علامتها را کاهش دهند. در این میان نقش ارتباط والدین و فرزند از سایر موارد مهمتر گزارش شده است. کلینرت و دیگران (2001) نتیجه گیری کردند که اگر مشکلات والدگری، کودکان را همان گونه تحت تاثیر قرار دهند که استرس محیطی روی بزرگسالان اثر می گذارد، در آن صورت شاید کیفیت مراقبت والدین می تواند جنبه های خاصی از سیستم ایمنی کودکان را تحت تأثیر قرار داده و آنها را مستعد ابتلا به مشکلات جسمی کند. 

تاریخچه شروع مطالعات علمی روی بیماری های روان تنی

گلدبرگ (1958)، گارنر و وینر (1959) اولین روانکاوانی بودند که تأثیر خانواده روی اختلالات سایکوسوماتیک را مورد مطالعه قرار دادند. از آن پس مطالعات بسیاری روی ارتباط الگوی غالب در خانواده و اختلالات روان تنی انجام شد. در 1987 مینوچین و همکارانش مقالهای تحت عنوان «خانواده های سایکوسوماتیک» به چاپ رساندند که یک مدل چرخهای از بیماریهای سایکوسوماتیک را ارائه میکرد. آنها دریافتند که سختگیری، روشن نبودن مرزها، مثلث سازی و مراقبت بیش از حد در خانواده با بروز بیماریهای سایکوسوماتیک رابطه دارد.

تعامل غیر سازنده کودک و مراقبین به عدم شکل گیری ظرفیت تنظیم هیجانی برای مدیریت استرس میانجامد. همچنین آسیب پذیری کودک در برابر تجارب و وقایع استرس زا را افزایش میدهد.  در این راستا نتایج مطالعه ای که با استفاده از ضبط ویدئویی تعامل مادر و کودک روی 120 زوج مادر- کودک در دوسال اول پس از تولد انجام شد، نشان داد که تعامل ضعیف میان مادر و کودک می تواند پیش بینی کننده مشکلات سلامتی مزمن و تکرار شونده در کودک از قبیل آسم، آلرژی و عفونتها باشد و احتمال این اختلالات را تا سه برابر افزایش میدهد (مانتیما، 2003).

پیش از این، فرنچ و الکساندر (1941) نیز این نظریه را مطرح کرده بودند که آسم به عنوان یک مشکل سایکوسوماتیک در نتیجۀ وابستگی افراطی و حل نشده به یک مادر طردکننده ایجاد میشود. .کودکان این اختلال را به عنوان یک گره سرکوب شده به خاطر ترس از جدایی مادر شکل می دهند. از آن پس مطالعات بسیاری آسم کودکان را ناشی از تعارضات ارتباطی کودک با مادر برشمردند تا جایی که حتی مفهوم مادر آسم زا توسط بلاک و همکاران (1966) مطرح شد.

درمانهای پزشکی غیر ضروری

هرچند طی سالهای اخیر با پیشرفت چشمگیری در عرصه سلامت کودکان روبرو بوده ایم، اما حوزه مشکلات جسمی کارکردی کودکان همچنان مورد غفلت قرار گرفته است. این درحالی است که این بیماران همواره بار زیادی را به سیستم بهداشتی درمانی جامعه وارد میکنند. علاوه بر مراجعه های متعددی که این افراد به پزشکان حوزه های مختلف دارند و هزینه هایی که به خانواده ها و اجتماع تحمیل میشود، گاهی با خطر درمان های پزشکی غیرضروری و حتی خطرناک در آنها نیز روبرو هستیم. از سوی دیگر به دلیل غیبت مکرر از مهدکودک، مدرسه و یا محیط کار سایر بخش های جامعه را نیز تحت تأثیر قرار خواهند داد.

غیبتهای مکرر و طولانی از مهدکودک، مدرسه یا محیط های آموزشی میتواند به عملکرد تحصیلی و همچنین روابط اجتماعی کودکان دارای علامتهای جسمی کارکردی آسیب بزند. به عنوان مثال کودکانی که سردرد یا دیگر علامتهای جسمی کارکردی را تجربه میکنند مشکلات بیشتری در مدرسه یا مراکز آموزشی و همچنین سرگرمی و تفریحات کمتری دارند و فعالیت های روزمره و اوقات فراغت شان تحت تأثیر این علامتها مختل میگردد. همچنین این بیماران ناامیدی و درماندگی روانشناختی زیادی را بدنبال عدم تشخیص علت مشکلاتشان و افت کارکردی تحصیلی یا اجتماعیشان تجربه میکنند.

تاثیر پذیری جامعه

این مشکلات و استرس ناشی از آنها که به خانواده ها و جامعه وارد می شود، روانشناسان را مسؤول می سازد تا ضرورت مطالعات بیشتر و کاربرد نتایج آنها در کاهش فشارهای مذکور را درک نموده و سرمایه گذاری علمی و پژوهشی بیشتری در این زمینه داشته باشند. همچنین والدین و سایر مراقبینی که به نوعی با کودک سر و کار دارند باید این علامت ها را بشناسند و نسبت به آنها در کودکان هشیار باشند تا اقدامات پیشگیرانه و درمانی به موقع در مورد آنها صورت پذیرد. 

 

نویسنده: دکتر لیلا سلیمانی نیا؛ روان درمانگر تحلیلی

مقالهٔ حاضر توسط تیم فراتاک تهیه شده است.

لازم به ذکر است که اگر در حوزه بیماری های روان تنی مشکل یا سوالی دارید، می توانید با جستجو در سایت فراتاک و انتخاب درمانگری که در این زمینه تخصص و سابقه درمان کافی دارد، به صورت آنلاین  مشورت یا درمان دریافت نمایید.

 

به اشتراک بگذارید:

Facebook
Twitter
LinkedIn
Email
Print
Telegram

2 پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. می‌توانید از نام دلخواه استفاده کنید.

مقالات مشابه

مکانیزم های دفاعی

مکانیزم های دفاعی مکانیزم های دفاعی چیستند؟ اگر بخواهیم بطور عامیانه مطرح کنیم، بسیاری از قوانین اجتماعی و اخلاقی و همچنین بسیاری از عوامل درونی

مهارت مدیریت هیجانات

مهارت مدیریت هیجانات مهارت مدیریت هیجان از جمله مهترین مهارتهاست که باید بیاموزیم. شادی، اندوه، خشم، ترس، تعجب و انزجار حالتهای عاطفی هستند که همه

مهارت تفکر انتقادی

مهارت تفکر انتقادی   هرلحظه از شبانه روز ما درمعرض اطلاعات مختلف قرار می گیریم. برای حیوانات و انسان نخستین برخی اطلاعات دست اول بودند.

مهارت مدیریت استرس

مهارت مدیریت استرس مهارت مدیریت استرس یکی از گامهای مهم در آموزش است. استرس می تواند آسیبهای جدی به حوزه های مختلف زندگی افراد وارد

0
    لیست انتخاب‌های شما

    فراتاک برای تسهیل ارائه خدمات برای هموطنان عزیز داخل ایران امکان پرداخت ریالی ایجاد کرده است. برای استفاده از خدمات لطفا فرم زیر را پر کنید تا در اسرع وقت با شما تماس گرفته شود.